Ischia është e famshme për ujërat e saj termale shëruese, por fuqitë e energjisë së saj gjeotermale janë më pak të njohura – dhe ato fshehin një traditë të lashtë kulinare nën sipërfaqe.
Po endem nëpër fshatin Sant’Angelo në ishullin italian të Ischias, duke kërkuar shtegun që do të më çojë te fumarolet vullkanike në bregun jugor të ishullit – dhe drejt një prej vakteve më unike të Italisë.
Një dyqanxhi më tregon një shkallë guri që gjarpëron lart nga një rrugicë që ngjitet mbi shkëmbinj dhe male. Shtegu i pjerrët më çon pranë dardhave me gjemba dhe vilave prej llaçi, dhe ndërsa ngjitem me vështirësi në majë të shkëmbit, admiroj ujërat blu të Gjirit të Napolit. Ndërsa zbres në plazhin me pika fumarole, i afrohem Gjirit Maronti në formë gjysmëhëne; çadra të ngulitura në rërën gri të hirit.
Shpejt më shoqërojnë në një tavolinë qoshe në tarracën e restorantit buzë detit Chalet Ferdinando a Mare . Borziloku dhe domatet parfumosin ajrin ndërsa notuesit argëtohen në det. Porosit drekë dhe një gotë verë.
Poshtë tarracës është një copë rëre e rrethuar nga një gardh. Shenjat e rrezikut shkëlqejnë në italisht dhe anglisht: “Ndalohet hyrja për persona të paautorizuar. Rërë që vlon 100°C” (212°F).
Këto janë fumarolet e Ischias, ku rërat nxehen deri në vlim nga avujt vullkanikë nëntokësorë.
Atje po gatuaj drekën time tani.
Eva SandovalNjë traditë ishullore
Gatimi i vakteve në një fumarole nuk është ndonjë dredhi kulinare; është traditë iskiane.
“Babai im gatuante gjithmonë nën rërë”, thotë Fernanda Iacono, pronarja e vilës. “Është diçka që bëjmë në këtë pjesë të ishullit. Ne gatuajmë pulë, patate, oktapod, perime, peshk, midhje… çdo gjë që gatuhet në temperaturë të ulët.”
Ischia është plot me fumarole, por ato janë më të nxehta në Gjirin Maronti. Breza të tërë iskianësh kanë ardhur këtu për të gatuar, duke e mbështjellë ushqimin dhe duke e varrosur në rërë, ku avulli vepron si një sous vide . “Ne bënim festa në plazh ku gatuanim nën rërë. Me muzikë gjithashtu”, kujton Iacono, e cila drejton vilën me fëmijët e saj, Giorgio dhe Desideria Migliaccio, dhe dhëndrin e saj, Angelo Russo.
Banorët e ishullit gatuajnë gjatë gjithë vitit, por tradita arrin kulmin çdo verë.
“Të gjithë banorët e Ischias e bëjnë këtë të paktën një herë në vit”, thotë Mariangela Mattera, një Eksperte Përvoje në operatorin turistik FORADAY me seli në Ischia . “Në verë, veçanërisht në perëndim të diellit, ne shkojmë në plazh, varrosim ushqimin në rërë dhe, ndërsa gatuhet, lahemi në det, i cili është i ngrohtë për shkak të avullit vullkanik që ngrihet nëpër ujë.”
Gatimi në fumarole kërkon njohuri të brendshme – rëra mund të shkaktojë djegie serioze. Për fat të mirë, restorante të zgjedhura në ishull specializohen në “kuzhinën gjeotermale”, duke u lejuar vizitorëve të verës të Ischias ta përjetojnë vetë këtë traditë të çmuar.
