Ministria e Kulturës dhe Turizmit e Turqisë ka dhënë miratimin për një projekt restaurimi të teatrit grek 2,200-vjeçar në qytetin e lashtë të Assosit, i vendosur në provincën moderne turke të Çanakkales. Ky qytet historik njihet si vendbanimi i filozofit Aristotel, i cili jetoi aty dhe më vonë vizitohej nga Shën Pali dhe ungjilltari Luka.
Prof. Nurettin Arslan, drejtues i gërmimeve arkeologjike në Assos, tha për mediat turke se projekti i restaurimit është në fazën e fundit dhe se “restaurimi i teatrit pritet të nisë këtë vit”.
Ai shtoi se, pas përfundimit të punimeve, teatri mund të kthehet në një nga destinacionet më të rëndësishme kulturore jo vetëm në Çanakkale, por në gjithë vendin, duke mikpritur shfaqje teatrale dhe koncerte gjatë muajve të verës, shkruan Hispanatolia, transmeton AutoPortali.
Arslan theksoi se teatrot e tilla ishin ndërtesa publike që gjendeshin në pothuajse të gjitha qytetet antike të bregut të Egjeut, por ajo që e bën të veçantë teatrin e Assosit është pamja e jashtëzakonshme që ofron për shikuesit: një pamje e mrekullueshme e detit Egje dhe ishullit të Lesbos. “Nga të gjitha qytetet antike në provincën e Çanakkales, Assos është një nga më të ruajturat. Pasi teatri të restaurehet plotësisht, ai do të kthehet në një vend të rëndësishëm për ngjarje sociale,” shtoi ai.
Qyteti i lashtë dhe shtëpia e Aristotelit
Sot, Assos ndodhet pranë fshatit Behramkale në rrethin Ayvacık (Çanakkale). Ky qytet grek antik është banuar pa ndërprerje deri në ditët e sotme. Ndërtuar mbi një kodër me origjinë vullkanike, Assos u themelua rreth vitit 1,000 para Krishtit nga kolonë nga ishulli i Lesbos, të cilët vendosën në jug të një rajoni të njohur në lashtësi si Troas.
Në gërmimet arkeologjike sot mund të shihen mbetjet e mureve të qytetit me kulla, teatri, agora, palestra, stoa dhe nekropoli. Ndërtesa të tjera të rëndësishme përfshijnë portin e vjetër dhe bouleuterion-in (një parlament antik, më i vjetri në Anatoli). Një nga ndërtesat më të rëndësishme që ruhet ende është tempulli i lashtë i Athenës, një nga tempullit më të vjetër të stilit Dorik në Anatoli, nga periudha Arkaike (shek. VII-VI para Krishtit).
Assos ka rëndësi historike edhe për faktin se ishte qyteti i parë antik i gërmuar nga arkeologët amerikanë: midis viteve 1881 dhe 1883 nga Joseph Thacher Clarke dhe Francis H. Bacon. Gërmimet u rifilluan më vonë në shekullin e 20-të, në vitin 1981, dhe vazhdojnë deri sot.
Teatri dhe Aristoteli
Teatri besohet se u ndërtua në fund të shekullit IV para Krishtit dhe u përdor gjatë periudhës romake me modifikime të ndryshme. Për shembull, për shfaqjet e gladiatorëve dhe ato me kafshë (venatio) gjatë sundimit romak, u vendosën gardhe në rreshtat e poshtëm për të mbrojtur shikuesit, ndërsa në rreshtat e sipërm u caktua një hapësirë për adhuruesit e Serapis, një hyjni egjiptiane shumë e njohur në kohët helenistike dhe romake.
Filozofi i njohur Aristoteli u vendos në Assos, ku themeloi një akademi dhe u martua me mbesën e sundimtarit lokal, Hermias. Ai zhvilloi studime të rëndësishme në zoologji, biologji dhe botanikë. Ky ishte shekulli i artë i Assosit, i cili përfundoi kur persët pushtuan qytetin, duke e detyruar Aristotelin të largohej për në Maqedoni. Më vonë, Aleksandri i Madh dëboi persët pas pushtimit të Assosit në vitin 334 para Krishtit, dhe në shekullin e II para Krishtit e gjithë rajoni kaloi nën kontrollin e Perandorisë Romake.
Sipas traditës kristiane, qyteti u vizitua nga ungjilltari Luka dhe vetë Shën Pali gjatë udhëtimit të tij të tretë misionar në Azinë e Vogël (midis 53 dhe 57 pas Krishtit). Pas kësaj periudhe, Assos hyri në një rënie graduale gjatë Mesjetës nën sundimin Bizantin dhe Otoman, deri sa u transformua në qytetin e vogël që është sot.
Restaurimi dhe potenciali turistik
Restaurimi i teatrit grek të Assosit – me kapacitet rreth 5,000 shikues dhe pamje mahnitëse mbi Detin Egje – pritet të rikthejë shkëlqimin e tij të dikurshëm, duke e bërë një qendër të rëndësishme kulturore dhe turistike në bregun turk.
